بررسی اثر کود نیتروژن از نوع اوره وپتاسیم از نوع  نانو کلات پتاسیم بر عملکرد برنج نجفی در شرایط آب وهوای دشت آزادگان

* علیرضا جلالی نسب

چکیده :

به منظور بررسی اثر مصرف کود نیتروژن از نوع اوره وکود پتاسیم از نوع نانو کلات پتاسیم بصورت محلول پاشی بر برنج عنبر بو نجفی آزمایشی به صورت اسپلیت پلات در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در شهرستان دشت آزادگان در سال زراعی ۱۳۹۲ اجراشد فاکتورهای مورد بررسی شامل نیتروژن از منبع اوره در سه سطح (۲۰ لیتر درهکتار و۱۰ لیتر درهکتار و۰ لیتر در هکتار )وپتاسیم از منبع نانو کلات پتاسیم در سه سطح (۲در هزار و۱در هزار و۰) مورد ارزیابی قرار گرفت نتایج نشان داد که اثر نیتروژن بر وزن خشک برگ قبل از رسیدگی وبعد از رسیدگی وزن تر برگ ،وزن خشک ساقه قبل وبعد از رسیدگی ووزن نهایی دانه معنی دار بود وهمچنین اثر متقابل نانو کلات پتاسیم ونیتروژن د ر ۱و۲ در هزار نانو کلات پتاسیم و۲۰ لیتر نیتروژن بوده که بیشترین عملکرد راداشته است

کلمات کلیدی :برنج ،نانو کلات پتاسیم ، نیتروژن ( اوره ) عملکرد

مقدمه

مصرف بهینه کود به عنوان یکی از عوامل محدود کننده ، نقش کلیدی در افزایش عملکرد برنج ایفاء
می کند (ملکوتی و کاووسی ۱۳۸۳) . در بین عناصر غذایی نیتروژن نقش بسیار مهمی را در نیروی تولید گیاهان زراعی بر عهده دارد و کمبود آن یکی از مهمترین عوامل محدود کننده تولید گیاهان زراعی است (kumbhar et al, 2007) کود نیتروژن روی تجمع ماده خشک و تخصیص آن در بخش های مختلف گیاهان تأثیر می گذارد . تأثیر کاربرد نیروژن بر عوامل وابسته به عملکرد (نظیر ماده خشک ، طول خوشه در هر متر مربع) مشخص شده است (بهمنیار و رنجبر ، ۲۰۰۷) این عنصر به رشد سریع گیاه (افزایش ارتفاع و تعداد پنجه) ، افزایش اندازه برگ ، تعداد دانه در خوشه ، درصد دانه های پر در هر خوشه ، مقدار پروتئین دانه و وزن هزار دانه کمک می نماید و تمامی مشخصه های موثر بر عملکرد را تحت تأثیر قرار می دهد هنگامی که ازت کافی در اختیار گیاه قرار می گیرد ، نیاز به دیگر عناصر غذایی اصل مثل فسفر و پتانسیم افزایش می یابد ( میر نیا و محمدیان ، ۱۳۸۴) عنصر غذایی مهم دیگری که بر ای رشد برنج ضروری است پتاسیم می باشد که واکنش گیاه به سایر عناصر به خصوص نیتروژن را افزایش می دهد . پتاسیم نقش زیادی را در افزایش کمی و کیفی برنج ایفا می نماید . پتانسیم باعث افزایش سطح برگ ، افزایش میزان کلروفیل ، تأخیر در افزایش برگها ، افزایش اندازه و وزن دانه ، افزایش مقاومت به تنش های محیطی بویژه سرما و افزایش استحکام ساقه و کاهش ورس می شود (مارشنر ، ۱۹۹۵، فتی ، ۱۹۹۸ ، میرنیا و محمدیان ، ۱۳۸۴ ، سلیمانی و امیری ،۱۳۸۴ ) . برنج در بین گیاهان عمده زراعی دارای خصوصیات منحصر به فردی به لحاظ مصرف آب می باشد (رضایی و نحوی ،۱۳۸۶ ) که برای تولید یک کیلو گرم برنج ۱/۱ تا ۲/۱ متر مکعب آب مصرف می شود . تنش خشکی در برنج مهمترین عامل محدود کننده تولید است که این موضوع عمدتاً به دلیل استفاده نادرست از منابع آن تشدید می شود . (kumbhar et al, 1010) . شرایط غرقاب مصرف زیاد آب را به همراه دارد که در برخی موارد کاهش منابع آبی باعث بروز تنش خشکی
می گردد (vories ct al . 2005) .

در عین حال آبیاری به صورتی تناوبی می تواند علاوه بر کاهش هزینه های های تولید ، حفظ منابع آبی باعث افزایش راندمان مصرف نیتروژن نیز می گردد (tacker . 2007) .

مواد وروشها :این تحقیق در استان خوزستان شهرستان سوسنگرد روستای هوفل در سال زراعی ۱۳۹۲ به اجرا در آمد بر این اساس آزمایش به صورت اسپلیت پلات در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در ۳ تکرار انجام شد فاکتور اول نیتروژن از منبع اوره در سه سطح (۲۰ لیتر درهکتار و۱۰ لیتر درهکتار و۰ لیتر درهکتار)وفاکتور دوم پتاسیم از نوع نانو کلات پتاسیم (درسه سطح ۲در هزار و۱در هزار و۰ )بودن .قبل از شخم وانجام عملیات کشاورزی یک نمونه خاکی مرکب سطحی جهت تجزیه لازم وتوصیه ای کودی توسط آزمایشگاه خاک داده شد

وسپس باتوجه به نرم بودن بافت خاک از کشت قبلی پس از شخم دو بار دیسک زدن صورت گرفت

وبعد از آن مربندی وکرت بندی به ابعاد۳*۵ عملیات ماخار کردن به مدت ۶ روز انجام گرفت وبعد از آن کشت بصورت مستقیم صورت گرفت ۲۰ روز پس ازکشت با مشاهده علف های هرز جو دوسر اویار سلام وسوروف عملیات سم پاشی با استفاده از سم    ۲.۴.D صورت گرفت   قبل از گل دهی عملیات کود پاشی بصورت محلول توسط پمپ دستی پس از محاسبه وکالیبره کردن صورت گرفت.

نتایج و بحث

ـ نتایج نشان داد که در تیمارهای نانوپتاسیم در سطح ا% معنی دارشده است بیشترین وزن تربرگ وزن نهایی دانه پس از برداشت ۴۴۶۶ کیلو گرم در هکتار به ۲ درهزار کود نانوپتاسیم و کمترین در سطح ۱% معنی دارند با ۳۱۳۳ کیلوگرم به شاهد بدون پتاسیم تعلق داشتند همچنین در تیمارهای نیتروژن ۹۹% اطمینان اختلاف آماری بوده است بیشترین وزن تربرگ وزن نهایی دانه پس از برداشت ۳۶۶۶ گرم به ۱۰ و ۲۰ لیتر نیتروژن و کمترین با ۳۱۳۳ کیلوگرم به شاهد بدون نیتروژن تعلق داشتند و نیز در بر همکنش نانوپتاسیم و نیتروژن بیشترین وزن نهایی دانه در برداشت با ۴۹۳۳کیلوگرم به ۱ و ۲ در هزار نانوپتاسیم با ۲۰ لیتر نیتروژن و کمترین با ۲۰۶۶ کیلوگرم به شاهد بدون نانوپتاسیم و کود نیتروژن متعلق بودند. تقی زاده و همکاران(۱۳۸۷) در بررسی فرد روی برنج گزارش کردند که کاربرد کود نیتروژن باعث افزایش معنی دار عملکرد نسبت به شاهد گردید. صابری و همکاران (۱۳۹۰) ، گزارش کردند که با کاربرد کود نیتروژن بر عملکرد دانه افزوده شد. قربانلی و همکاران (۱۳۸۵) با بررسی اثر کود نیتروژن دار بر روی برخی صفات مورفولوژیک و فیزیولوژیک گیاه برنج به این نتیجه رسیدند که افزایش مقادیر نیتروژن سبب افزایش مقادیر نیتروژن سبب افزایش پارامترهای رشد از قبیل ارتفاع به تعداد پنجه و سطح برگ و وزن خشک کل شد. اثر روشهای آبیاری و سطوح مختلف پتاسیم بر هیچ کدام در صفات مورد ارزیابی در این مطالعه معنی دار نشد. اصفهانی و همکاران (۱۳۸۴) نتایج مشابهی را از لحاظ وزن هزار دانه ، عملکرد دانه برنج گزارش کردند. دلیل عدم تفاوت در وزن هزار دانه می تواند پوشیده بودن دانه برنج توسط گلوم های خارجی و داخلی باشد. به طوری که رشد دانه توسط همین پوشش مستحکم خارجی محدود می گردد.

جدول 1-تجزیه واریانس وزن خشک برگ، وزن تر برگ، وزن خشک ساقه و وزن نهایی دانه

نتیجه گیری

به طورکلی نتایج این تحقیق نشان داد که اثر نیتروژن بر عملکرد دانه معنی دار بود بیشترین عملکرد دانه در سطح ۲۰ لیتر نیتروژن در هکتار بدست آمد که بیشترین میانگین ۴۹۳۳ کیلوگرم در هکتار مربوط به این تیمار بود واکنش عملکرد برنج به کود پتاسیم در مکان های مختلف و بسته به مقدار پتاسیم قابل دسترسی خاک متفاوت است که بایستی در شرایط منطقه ای و حاصلخیزی متفاوت مورد بررسی قرار گیرد.

منابع

۱. اصفهانی ، م، س ، م، صدرزاده ، م ، کاووسی، ع . دیانی محمدی نسب ۱۳۸۴ . بررسی اثر مقادیر مختلف کود نیتروژن و پتاسیم بر عملکرد و اجرای عملکرد و رشد برنج رقم خراز. مجله علوم زراعی ایران . جلد هفتم ، شماره ۳ ، صفحه ۲۲۶-۲۴۰

۲. تقی زاده ، م ، م، اصفهانی ، ن داونگر چ مدنی ۱۳۸۷ . تأثیر دور آبیاری و مقادیر مختلف نیتروژن بر عملکرد و اجرای عملکرد برنج رقم کارم هاشمی در رشت یافته های نوین کشاورزی شماره ۴ : ۳۶۴-۳۵۳

۳. رضایی ، م و نحوی ، م ۱۳۸۶ . بررسی تأثیر دور آبیاری در خاک های رسی برکارآیی مصرف آب و برخی از صفات دو رقم برنج محلی در استان گیلان . پژوهشنامه علوم کشاورزی شماره ۹ : صفحه ۱۶ تا ۲۶

۴. صابری ، ص ، ا، امیری، ف . پاک نژاد، ع ، پازکی ، ک ، آذین پور، ۱۳۹۰. بررسی تأثیر مقادیر مختلف کود نیتروژن و مدیریت آبیاری بر عملکرد ، اجزای عملکرد برنج فصلنامه علمی پژوهشی فیزیولوژی گیاهان زراعی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز

۵. فلاح ، و . م . و ن . سعادتی . ۱۳۷۶ . مدیریت مصرف کود در شالیزار . انتشارات مؤسسه تحقیقات برنج کشور ـ معاونت مازندران ۲۱ صفحه .