سید جبار موسوی

نظارت همگانی واژه ای شرعی و قانونی است که در سالهای اخیر در فرهنگ سیاسی مردم ایران متداول شده است . این واژه بر این مفهوم استوار است که مردم صاحبان واقعی حکومت هستند و حق دارند بر نحوه کار حکومت نظارت داشته باشند و در آن مشارکت کنند . در دموکراسی های دولت ـ شهرهای یونان باستان ، بویژه شهر آتن ، رگه هائی از مفهوم نظارت همگانی را می توان دید ، چراکه شهروندان از طریق انتخابات شورائی و مجالس عمومی بر عملکرد صاحب منصبان نظارت می کردند و به عزل و نصب آنان می پرداختند که همین رویه به نظام های سیاسی غرب در عصر جدید نیز راه یافت . در اسلام نیز امر به معروف و نهی از منکر در قالب دو فریضه از فروع دین بر مؤمنان واجب شده است که جایگاه نظارت فردی در زندگی اجتماعی مسلمانان را بطور عام و نقش نظارت همگانی در زندگی سیاسی مسلمانان رابطور خاص نشان می دهد . بنابراین ، باتوجه به اهمیت نظارت در دین مبین اسلام ، در نظام مقدس اسلامی ، نظارت همگانی ارزشی مضاعف دارد ، چرا که فراتر از حق شهروندی است و به رسالت شهروند در قبال فرد ، جامعه و خداوند می انجامد . بر این اساس با پیروزی انقلاب اسلامی و تأسیس نظام سیاسی مبتنی بر اصول و اهداف دین مبین اسلام ، مردم و نقش نظارتی آنان در نظام سیاسی ایران مورد توجه قرار گرفت در اصل هشتم قانون اساسی بر تحقیق آن تأکید شده است .

در مدیریت هر شهرداری ، نظارت فرآیندی اساسی است . از طریق نظارت است که می توان به حداکثر کارائی و اثر بخشی در راستایی اهداف شهرداری دست یافت و به صحت پیش بینی های صورت گرفته در مورد برنامه ها پی برد . نظارت به درستی اجرا نمی شود . از این نظر هیج برنامه ای بدون نظارت به درستی اجرا نمی شود و نظارت نیز بدون وجود برنامه و استراتژی مفهوم و معنی پیدا نمی کند . از آنجا که نظارت و کنترل ، شهرداری را در اصلاح انحرافات و مطابق عملکردها با اهداف مطلوب یاری می دهد ، می توان گفت که نظارت ، نقش پویایی در هر سازمان ایفا می کند . به هر حال هدایت تنویر افکار عمومی درعملکرد شهرداری جز تقویت مبانی نظارت همگانی شهرداری و بهره گیری از مبانی نظری و سیاسی تأثیر گذار و در نهایت تبلیغات در جهت مشارکت مردم در نظارت بر عملکرد شهرداری میسر نمی گردد . در تئوری مدیریت بویژه در نظام شهرداری هدف اصلی اامنیت که

الف : نگرش و افکار عمومی نسبت به شهرداری در جهت تقویت نگرش های مثبت به شهرداری تغییر کند .

ب : کارکرد کارکنان از سیستم های درون شهرداری در جهت توسعه و ساختار تشکیلاتی شهرداری تغییر کند .

قطعاً این تغییرات باید در راستای شناخت نیازهای واقعی شهرداری ، کسب حمایت مقامات و مدیران ، تهیه و ارائه برنامه های مناسب ، تهیه برنامه های تغییرات تدریجی تشکیل کارگروههای اجرای برنامه و تشویق افراد به ارائه پیشنهادها صورت گیرد و در نهایت این تغییرات به کارکرد بهتر شهرداری و جلب رضایت مردم بینجامد . یقیناً مشارکت همگانی و معنی دار مردم می تواند موجب استواری نظام شهری و نهادینه شدن دستگاه های نظارتی گردد . آنچه که مهم است نظارت همگانی اندیشه و برنامه ای که در راستای مشارکت مردم در امور شهری و مدیریت شهری گام بر می دارد . نظارت همگانی با ایجاد بسترهای زیرین مشارکت همگانی ، علاوه بر جلب رضایت شهروندان نسبت به فعالیت ها و خدمات شهری بر مقبولیت و مشروعیت خود و نظام شهرداری می فزاید و پیوندی عمیق و دائمی بین مدیریت شهری و شهروندان فراهم می کند .

نظارت همگانی شهرداری با جلب افکار عمومی و در ج آراء و نظارت آنها و انتقال دیدگاها به مراجع ذیربط ، ضمن ایجاد عدالت و فرصت برابر برای کلیه شهروندان در دسترس به مدیریت شهری به تولید اعتماد اجتماعی و سرمایه اجتماعی برای شهرداری می پردازد و این موضوع مهم می تواند از طریق امور فرهنگی ، روابط عمومی و یا حتی سامانه یا پل ( ارتباطی شهرداری (۱۳۷ یا ایمیل شهرداری) بین مردم و شهرداری و ایفای نقش ضامن برای عدم اعتماد ، میتواند ضمن انعکاس دیدگاههای شهروندان به آرامش عمومی بپردازد و ثانیاً با ایجاد شبکه مشارکتی و موفق ، مشارکت و نظارت مردم را درنهاد شهری افزایش دهد و از این جهت موجب توسعه انجمن های داوطلبانه و توسعه همکاری های مردم با شهرداری شود .

برگرفته از مقالات علمی شهرداری تهران