آزادسازی سوسنگرد به عنوان یکی از مهمترین مناطق اشغال شده به دست ارتش بعث عراق در آغاز جنگ تحمیلی از مهمترین مناسبت‌های تاریخ دفاع مقدس است که آن‌گونه که باید به این حماسه وتبیین اهمیت آن پرداخته نشده است؛ حماسه‌ای که با فرمان امام خمینی و حضور پررنگ حضرت آیت‌الله خامنه ای که در آن زمان در کنار شهید دکتر مصطفی چمران نمایندگی حضرت امام در شورای عالی دفاع را بر عهده داشتند، به یکی از کم‌نظیرترین پیروزی‌های نیروهای رزمنده آن هم در آن روزهای ناامیدی تبدیل شد. در سالروز حماسه بزرگ آزادسازی سوسنگرد، یاد و خاطره فداکاری و ایثار رزمندگان اسلام را گرامی می‌داریم و به ارواح مطهر شهیدان این حماسه عظیم درود می‌فرستیم.

پاسداشت آن فتح بزرگ یادآوری آن رشادت‌ها و فداکاری‌هاست که به گوشه‌هایی از آن اشاره می‌کنیم.

سوسنگرد شهر عاشقان شهادت:

شهرستان مرزی دشت آزادگان شامل بخش‌های هویزه و بستان با مرکزیت شهر سوسنگرد بوده است. این شهرستان در ۵۵ کیلومتری غرب اهواز واقع و تا بستان ۳۰ کیلومتر و تا مرز چزابه ۵۵ کیلومتر است. رودخانه کرخه از شمال آن گذشته و شعبه‌ای از کرخه به نام «رودخانه نیسان» از درون شهر عبور کرده و شهر را به دو قسمت تقسیم می‌‌کند.
جمعیت دشت آزادگان بر پایه سرشماری سال ۱۳۵۵ تعداد ۱۴۰۰۰ نفر بوده است. مردم این شهر عرب زبان و شیعه مذهب بوده و شغل عمده مردم آن کشاورزی است.
با پیروزی انقلاب اسلامی، رژیم بعث عراق کوشید با فعال کردن دستگاه تبلیغاتی و القای افکار پان عربیسم و فرستادن پول و سلاح و همچنین انجام عملیات‌های مین گذاری و انفجار پل‌ها و مراکز شهری و با استفاده از نارسایی‌های موجود در منطقه، وضعیت نامطلوب امنیتی و سیاسی برای نظام اسلامی‌مان ایجاد کند که با درایت و مقاومت مردم ولایت مدار و انقلابی منطقه دشت آزادگان ناکام ماند.

محور چزابه ـ بستان ـ سوسنگرد ـ حمیدیه به اهواز از مهمترین محورهای تجاوز دشمن بعثی برای تصرف اهواز و سپس اشغال خوزستان بود و برای همین، صدام به لشکر قدرتمند ۹ زرهی عراق مأموریت اشغال سوسنگرد و تصرف اهواز را (به همراه لشکر پنج عراق از محور طلائیه ـ پادگان حمید) واگذار کرد.

با نگاهی به هدف‌گذاری عراق، گویا از مهمترین اهداف عراق در جنگ، اشغال خوزستان و در اشغال خوزستان نیز مهمترین عراق اشغال اهواز بوده است؛ بنابراین، تلاش عراق در جبهه میانی (مناطق بستان و سوسنگرد) مهمترین و اصلی‌ترین تلاش است که در صورت موفقیـت، برای تحقـق همه اهداف خود تا حد بسیاری امیـدوار و اگر شکست می‌خورد در تحقق کل هدف ناکام و ناامید می‌شد.

بنابراین، پافشاری عراق در اشغال شهرهای بستان و سوسنگرد و حرکت به سمت اهواز بی دلیل نبوده و اینکه بستان و سوسنگرد در چندین نوبت اشغال یا محاصره شده و توسط رزمندگان آزاد شده، بیانگر اهمیت این مهم برای دو طرف جنگ است.

هرچند مقاومت در دیگر محورها به ویژه در محور خرمشهر دارای اهمیت فراوان است، لیکن شکست دشمن در محور بستـان ـ سوسنگرد ـ اهواز و مقاومت‌های صورت پذیرفتـه، نقش بارز و تعیین کننده ای در شکست طرح دشمن جهت اشغال اهواز به عنوان مرکز استان داشته است، زیرا در صورتی که دشمن موفق به اشغال اهواز می‌شد، چه بسا مقاومت در خرمشهر و آبادان آن شرایط و معنای عینی خود را پیدا نمی‌کرد!

حماسه‌های مقاومت رزمندگان اسلام در سوسنگرد، موجب تقویت و ساماندهی مردمی و نظامی در سایر جبهه‌های جنوب خوزستان و نیز ناکامی دشمن در این جبهه شد و بدین ترتیب، طرح صدام برای اشغال خوزستان به شکست انجامید. مهمترین جبهه های این منطقه بستان ـ سوسنگرد ـ چزابه ـ دهلاویه ـ ارتفاعات الله اکبر و هویزه بود.

حماسه‌ها و رشادت‌های بی نظیر رزمندگان سلحشور اسلام متشکل از دریادلان بسیجی، ارتش قهرمان، سپاهیان سلحشور، جهادگران پرتلاش و غیورمردان ستاد جنگ‌های نامنظم، سبب شد سوسنگرد به «شهر عاشقان شهادت» معروف شود.

برخی برجستگی‌‌های مهم جبهه سوسنگرد:

۱ ـ مهمترین محور دشمن برای رسیدن به اهواز و در نتیجه اشغال خوزستان بود.

۲ـ نخستین شهر در منطقه جنوب بود که در هفته اول تجاوز دشمن به جنوب، اشغال ولی با گذشت سه روز آزاد شد؛ بنابراین، سوسنگرد نخستین شهری هم بود که در دوران دفاع مقدس از اشغال دشمن آزاد شد.

۳ ـ پس از سد شدن پیشروی دشمن متجاوز در محور جنوب غربی (خوزستان) دشمن بار دیگر با هـدف تصرف اهواز و دور زدن مقاومت‌های جنوب استان (خرمشهر و آبادان) در ۲۳ آبان ماه با قوای سنگین و بیشتری برای اشغال سوسنگرد اقدام نمود. در واقع مقاومت در سوسنگرد از اهمیت ویژه ای برخوردار بود، زیرا چنانچه مقاومت در این منطقه صورت نمی‌گرفت، اهواز سقوط کرده و مقاومت در خرمشهر و آبادان نیز معنی پیدا نمی‌کرد؛ به عبارتی، اهمیت مقاومت در سوسنگرد از لحاظ حماسی و نظامی کمتر از حماسه مقاومت در خرمشهر نبود. (در خرمشهر ۳۴ روز مقاومت بود، اما در سوسنگرد چهار ماه).

 ۴ ـ حضور متعدد و نقش بی‌بدیل مقام معظم رهبری به عنوان نماینده حضرت امام(ره) در کمک رسانی و اعزام نیرو به سوسنگرد و سرانجام رفع حصر و آزادسازی آن از دیگر ویژگی‌های برجستــه این خطّه از دفاع مقدس است.

 ۵ ـ به رغم کارشکنی‌ها و تعلل بنی صدر خائن در اعزام نیروهای کمکی به سوسنگرد برای دفاع از شهر، مقاومت جانانه سه روزه رزمنـدگان اسلام در درون شهر بـه محاصره در آمده، در نوع خود بسیار بی نظیر است.

۶ ـ حضور گسترده و حماسی عشایر قهرمان عرب بومی در دفاع از شهر و از طرفی جنایات بی رحمانه ارتش بعث در کشتار مردم بی دفاع عرب منطقه (وجود ۱۲۰۰ شهید در شهرستان سوسنگرد)، پوچی تبلیغات کاذب و شعارهای عوام فریبانه صدام عفلقی در طرح نبرد قادسیه، آزادسازی اعراب و دفاع از خلق عرب را به اثبات رسانید.

۷ ـ نخستین عملیات مشترک موفق ارتش، سپاه، نیروهای مردمی و جهاد در این منطقه صورت پذیرفت.

۸ ـ تصرف سه شهر مهم غرب خوزستان یعنی آبادان، خرمشهر و سوسنگرد از اهداف مهم دشمن بود. که آبادان محاصره و خرمشهر به اشغال دشمن درآمد، ولی سوسنگرد پس از مدت کوتاهی آزاد شد.

۹ ـ از هفت فرمانده سپاه سوسنگرد در دوران جنگ شش نفر از آنها در دفاع مقدس به شهادت رسیدند: شهیدان حبیب‌الله شریفی، محمد رضا پورکیان، حمید معینیان، غلامحسین بسطامی، اسماعیل دقایقی و علی هاشمی.

مروری بر روزشمار نبرد سوسنگرد.

۳۱/۶/۱۳۵۹:

با حمله دشمن (توسط لشکر ۹ زرهی) به منطقه مرزی چزابه، عناصر تیپ ۳ لشکر ۹۲ زرهی خوزستان به علت نابرابری در مقابل دشمن نتوانستند حملات آنان را دفع کنند و لذا برای کسب موقعیت بهتر، عقب‌نشینی کردند.عده‌ای از پاسداران و نیروهای ژاندارمری با مقاومت خود موفق شدند، برای مدت کوتاهی حرکت دشمن را متوقف کنند اما با فشار دشمن به ناچار مجبور به عقب‌نشینی شدند.

۴/۷/۱۳۵۹:

تلاش مدافعان بستان و تخریب پل بستان نتوانست از پیشروی دشمن جلوگیری کند و دشمن با نصب پل شناور روی رودخانه کرخه و رمیم، بستان را اشغال و به سوی تپه‌های‌ الله اکبر و پل «سابله» پیشروی کرد.

۵/۷/۱۳۵۹:

با پیشروی دشمن در محور بستان- سوسنگرد، این شهر از سمت غرب مورد تهدید قرار گرفت. دشمن در ناحیه سبحانیه قصد داشت با نصب پل روی کرخه وارد سوسنگرد شود لیکن با بمباران شدید هواپیماهای خودی ناکام ماند.

۶/۷/۱۳۵۹:

از صبـح فعالیت دشمن در منطقـه با اجرای آتش سنگیـن روی شهـر شروع شد. به دنبـال آن، تانک های دشمن از کرخه عبور و وارد بخش‌هایی از شهر شدند. مقاومت‌های مردمی و تعداد محدودی از پاسداران و ژاندارمری نتوانست مانع سقوط شهر شود. عراقی ها با گماردن یک نفر از مزدوران خود به عنوان فرماندار، پیشروی خود را به طرف اهواز ادامه دادند.

۸/۷/۱۳۵۹:

تیپ ۳۵ لشکر ۹ به حمیدیه در ۲۵ کیلومتری اهواز رسید. ارتش متجاوز خودش را برای پیشروی به اهواز و ورود به این شهر برای روز بعد آماده می‌کرد. تیپ ۴۳ لشکر ۹ عراق با نصب پل روی کرخه نور و اجرای آتش شدید روی حمیدیه تلاش کرد با تیپ ۳۵ خود الحاق کند.

۹/۷/۱۳۵۹

پاسدارانی از سپاه خوزستان به فرماندهی شهید «علی غیور اصلی» طی یک عملیات شبیخون شبانه در ساعت ۲۴:۰۰ به دشمن در محور جاده حمیدیه سوسنگرد حمله برد که منجر به عقب‌نشینی واحدهای دشمن به طرف سوسنگرد گردید این عملیات تا صبح ادامه داشت.

از اوایل صبح نیروهای عمل کننده و یگانهای هوانیروز با اجرای آتش شدید بر روی تانک‌های دشمن، موفق شدند تا عصر روز ۹ مهر، دشمن را تا پشت شهر سوسنگرد عقب برانند. با پیشروی رزمندگان، مشاهده شد، دشمن به تصور این که نیروی عظیمی در تعقیب وی است تا نزدیکی مرز چزابه عقب‌نشینی کرد.

«علی غیوراصلی» در شب ۱۰ مهر به هنگام شناسایی مواضع جدید دشمن در منطقه دهلاویه مجروح و پس از انتقال به اهواز به شهادت رسید.

۱۹/۷/۱۳۵۹:

نیروهای عراق مجدداً به سمت بستان حمله کرده ولی مقاومت‌های مدافعین شهر مانع تصرف آن شد.

۲۱/۷/۱۳۵۹:

یک واحد از نیروی دشمن به شهر بستان حمله و طی یک درگیری شدید ۲۴ ساعته با تعداد اندک از مدافعان شهر، بالاخره موفق شدند این شهر را در ۲۲/۷/۱۳۵۹اشغال کنند.

۲۷/۷/۱۳۵۹:

دشمن دوباره به سمت جاده حمیدیه حمله کرد ولی با تحمل تلفات وادار به عقب‌نشینی شد. اما نیروهای دشمن از شمال سوسنگرد (تپه‌های الله‌اکبر) تا دو کیلومتری شهر پیشروی کرد.

۲۹/۷/۱۳۵۹:

نیروهای دشمن با پشتیبانی ۲۰ تانک به نیروهای خودی حمله و آن‌ها را مجبور به عقب‌نشینی کرد.

۳۰/۷/۱۳۵۹تا ۲۲/۸/۱۳۵۹

حملات متعدد دشمن جهت اشغال سوسنگرد از محورهای مختلف با پایمردی و مقاومت رزمندگان ناکام ماند. حملات هوایی دشمن به شهر و مواضع رزمندگان بطور مداوم ادامه دارد. نیروهای مردمی از جمله گروه‌هایی از فارس، تهران، لرستان ،آذربایجان و خوزستان با مقاومت خود از شهر و مناطق اطراف آن محافظت می‌کنند.

۲۳/۸/۱۳۵۹:

از اولین ساعات، دشمن با آتش سنگین توپخانه و نیروی هوایی، سوسنگرد را کوبید و نزدیک ظهر از سمت کرخه خود را به جاده حمیدیه – سوسنگرد رسانید و با تصرف ابوحمیظه (جنوب و شرق)، دهلاویه (غرب) و ارتفاعات الله اکبر (شمال) شهر را از همه طرف محاصره کرد. مقاومت‌های شدیدی به خصوص در ابوحمیظه و دهلاویه از سوی نیروهای پاسدار و مردمی که از استان آذربایجان، فارس، خوزستان و لرستان خود را به منطقه رسانده بودند صورت پذیرفت. اما حجم آتش شدید دشمن و تانک‌های انبوه دشمن هرگونه مقاومتی را ناکام گذاشت. عراقی‌ها با شلیک مستقیم تانک روستای ابوحمیظه را به ویرانه‌ای تبدیل کردند و بیش از ۵۰ نفر از اهالی بی‌دفاع روستا را به شهادت رساندند.

گروه المهدی (عج) تبریز( آذربایجانی‌ها ) به فرماندهی شهید علی تجلایی برای نجات سوسنگرد از دهلاویه عقب‌نشینی کرده و وارد سوسنگرد می‌شوند.

۲۴/۸/۱۳۵۹

در ساعت ۱۶ بخشی از نیروهای لشکر ۹ زرهی با تانک‌های خود به بخش شرقی شهر وارد شدند. از سمت غرب نیز دشمن با عبور از دهلاویه به ۴ کیلومتری شهر رسید. کمبود شدید مهمات و عدم امکان انتقال مجروحین، رزمندگان را به شدت در فشار گذاشته بود و شدت آتش دشمن مانع فرود هلی‌کوپترها برای کمک رسانی می‌شد.

۲۵/۸/۱۳۵۹:

مدافعان شهر متشکل از عشایر عرب بومی، سپاهیان، عناصر ژاندارمری و نیروهای مردمی باقی مانده با نوشتن وصیت‌نامه یا وصیت به همدیگر (حدود ۳۰۰ نفر) در گروه‌های ۹ نفره سازماندهی و در نقاط حساس شهر مستقر شدند. ساعاتی بعد شهر تبدیل به صحنه رزم رزمندگان با تانک‌های بعثی به خصوص در بخش شرقی شهر شد و دشمن در پناه آتش شدید تانک‌ها، خیابان به خیابان جلو می‌آمد. هر لحظه بر تعداد مجروحان و شهداء افزوده می‌شد. دیوار فولادین تانک‌های دشمن و رزمندگان شجاع از سپاه، بسیج، ژاندارمری و ارتش به نبرد نابرابر مشغولند. هیچ کس احتمال زنده ماندن خود را نمی‌دهد.

۲۶/۸/۱۳۵۹:

طرح شکستن محاصره سوسنگرد در جلسه‌ای با شرکت نماینده حضرت امام(ره) در شورایعالی دفاع (مقام معظم رهبری) رئیس جمهور وقت، فرماندهان نیروهای مسلح و استاندار خوزستان آماده می‌شود. اما نگرانی برعدم اجرای طرح (همانند قبل) به علت کارشکنی بنی‌صدر خائن بر سرنوشت شهر و رزمندگان آن سایه انداخته است. اطلاع‌رسانی‌های نماینده حضرت امام(ره) و آیت‌الله شهید مدنی به حضرت امام(ره) و درخواست از معظم له برای صدور دستور، منجر به ابلاغ فرمان تاریخی حضرت امام(ره) در شب ۲۶ آبان‌ماه مبنی بر «تا فردا سوسنگرد باید آزاد شود» گردید. با مدیریت و نقش بی‌بدیل نماینده حضرت امام، «مقام معظم رهبری»، سرانجام ساعت ۶:۳۰ بامداد عملیات شکست محاصره و آزادسازی بخش‌های اشغالی شهر با شرکت رزمندگان سلحشور تیپ‌های ۲و۳ لشکر ۹۲، پاسداران، بسیجیان، جهاد سازندگی و نیروهای ستاد جنگ‌های نامنظم و با حمایت هوانیروز از محور حمیدیه-ابوحمیظه آغاز شد و سرانجام در ساعت ۱۴:۳۰ نیروهای اسلام موفق شدند با انهدام وسیع نیروها و تانک‌های دشمن، فاتحانه وارد شهر شده و مدافعین جان بر کف شهر را در آغوش بگیرند.

بدینگونه شهر سوسنگرد، به «شهر عاشقان شهادت» اشتهار یافت.